Veilig & gezond

Je hebt een baan en bent zwanger. Natuurlijk wil je niet dat je werk invloed heeft op je zwangerschap en ongeboren kindje. Maar weet jij waarmee je allemaal rekening moet houden en wat er allemaal mogelijk is om je kleine straks veilig op de wereld te zetten?

Dat je zwanger bent hoeft niet te betekenen dat je thuis zou moeten zitten. Een zwangerschap is heel mooi, maar hoeft daarbij geen beperking te zijn. Als je jezelf goed voorbereidt, zijn er ook handvatten om je werkomgeving voor te bereiden op jouw zwangerschap.

Doe de test online

Het Erfocentrum en Erasmus MC hebben een online zelftest ontwikkeld waarbij je kunt nagaan of er in je werk omstandigheden zijn die een gezonde zwangerschap in de weg staan. Ga naar de test.

Werknemers voorlichten

Het zou in een bedrijf niet verkeerd zijn om voorlichting te geven over arbeidsgerelateerde zaken die de zwangerschap negatief beïnvloeden. Dan wordt voor de zwangere het onderwerp beter bespreekbaar op de werkvloer als ze collega's om hulp vraagt of iets door haar zwangerschap niet kan doen.

Aanpassingen

Een zwangere werkneemster voelt zich vaak niet in de positie om bepaalde maatregelen af te dwingen die gerealiseerd moeten worden voor een 'veilig zwanger' werksituatie. Ze kan zich geïntimideerd voelen. Werk en zwangerschap zijn niet overal een gelukkige combinatie. Niet voor werkgevers die vervanging moet regelen, niet voor collega's die het werk moeten overnemen en niet voor de zwangere zelf die goede werkomstandigheden moet afdwingen. Gelukkig zijn er wettelijke bepalingen die jou daarbij een handje helpen.

Wetgeving

Niet alleen voor jou verandert er iets, ook je werkgever zal soms aanpassingen moeten maken in de werksituatie als jij een kindje verwacht. De arbeidsomstandighedenwet springt hier helemaal op in. In 1994 is die wetgeving voor zwangere werkneemsters al helemaal aangescherpt. Zij regelt dat de omstandigheden op je werk zo zijn dat werk met zwangerschap te combineren is en je er geen nadelige gevolgen van ondervindt.

Risico inventarisatie

Je werkgever is verplicht om de risico's voor jou te inventariseren, te beoordelen en jou voorlichting of een training aan te bieden. Bijvoorbeeld wanneer je met gevaarlijke stoffen werkt. Hij moet beschermende maatregelen treffen, maar ook jijzelf moet opletten dat jij nauwlettend de instructies uitvoert.

Risicovolle beroepen

1) Werken met schadelijke stoffen:

Stoffen waarvan is aangetoond dat ze erfelijke veranderingen in het nageslacht of ziektes kunnen veroorzaken, zoals kankerverwekkende stoffen. Dit zijn zogenaamde 'mutagene' stoffen (verf- of oplosmiddelen). Probeer zoveel mogelijk ander werk uit te voeren of met die stoffen te werken waarvoor een veilig blootstellingniveau bekend is.

Gevolgen:

Schadelijke stoffen komen via je huid of door inademen en inslikken in de bloedbaan en komen in de organen van je kindje terecht. Dit kan leiden tot een miskraam, schade aan erfelijk materiaal, cellen, weefsels of organen en een vertraagde groei of zelfs vroeg- of doodgeboorte. Vaak kun je de schadelijke stoffen herkennen door een etiket op de verpakking. De volledige lijst met mutagene stoffen wordt door de EU samengesteld en kun je opvragen via het ministerie van SZW.

2) Werken met straling:

Vraag assistentie bij risicovolle handelingen en zorg voor afscherming bij die straling.

3) Werken met zware metalen:

Het werken met lood of loodderivaten, kwik of kwikalkylverbindingen moet je zien te voorkomen.

4) Werken op een kinderdagverblijf:

Wees je ervan bewust dat de kinderen waarmee je werkt ziektes met zich meebrengen, zoals griep, verkoudheid of zelfs kinderziektes.

5) Werken met schadelijke ziekteverwekkers:

Werk je met ziekteverwekkers of biologische agentia toxoplasma en het Rubellavirus, dan word je vaak ingeënt. Wanneer een medewerker immuun is door inenting, dan kan er gewoon gewerkt worden in deze branche. Let zelf op de arbeidshygiëne en voldoende voorlichting, dat is hier belangrijk.

6) Werken op een laboratorium of in de verpleegkunde:

Let op met chemische stoffen of narcoticagassen.

7) Werken in ploegendienst:

Door de ongewone en wisselende tijden van eten, slapen en werken wordt je natuurlijke bioritme verstoort. Als gevolg hiervan kun je oververmoeid raken en dan ga je fouten maken. Neem voldoende rust, probeer in je vrije tijd te relaxen en blijf vooral met je partner praten over hoe je je voelt.

8) Werken op kantoor:

Het is belangrijk dat je een goede kantoorstoel hebt en dat er in jouw kleine werkruimte geen printer staat. Veelvuldig draaiende printers stoten ozon uit.

9) Werken op en aan de weg:

Draag altijd je veiligheidsgordel, er zijn ook speciale gordels voor zwangere vrouwen.

Achter het stuur

Moet je voor je werk veel rijden, plaats dan de onderste riem nooit op of boven je buik. Plaats de schootriem over je heupen en onder je buik. Plaats de schouderriem over je borst tussen je borsten: niet over je nek! Zet verder je stoel zo ver als mogelijk naar achter. Je borstbeen moet ten minste 25 cm verwijderd zijn van het stuur of dashboard, zonder dat het je rijvaardigheid belemmert. De Britse Stephen Weston heeft een gordel boven de buik ontwikkeld. Deze vierpuntsgordel drukt niet op je buik, maar op de schouders en borst. Kijk voor meer informatie op www.kinderveiligheid.nl.

Tips van maand tot maand

Maand 1: Werk je met gevaarlijke stoffen, (proef) dieren of straling, dan moet je zo snel mogelijk melding maken bij je werkgever, zodat hij maatregelen kan nemen.

Maand 2: Pas nu vooral op voor trillingen en schokken, dat veroorzaakt juist nu rugklachten. Vermijd ook extreem warme of koude temperaturen (vriescel), de belasting voor het kind wordt te groot. En ook overdruksituaties moet je vanaf nu beslist laten. Duiken brengt drukverschil met zich mee en is schadelijk.

Maand 3: Bij twaalf weken moet je je werkgever informeren. Als hij op de hoogte is, heb je wettelijk recht op extra bescherming in werksituaties die hierom vragen.

Maand 4: Kijk wat de afspraken op je werk zijn over het bezoeken van (para) medici tijdens werktijd.

Maand 5: Voorkom tijdsdruk en stress. Stress produceert extra hormonen die jou en je baby beïnvloeden. Bespreek werk- en rusttijden. Vanaf week twintig moet je niet vaker dan tien keer per dag maximaal vijf kilogram tillen.

Maand 6: Je gaat meer vocht vasthouden in deze maand. Ga daarom niet te lang in één houding zitten en neem regelmatig korte pauzes. Vooral bij veel repeterende beroepen zoals achter de kassa, assemblage en beeldschermwerk, loop je meer risico op RSI-achtige klachten. Dit uit zich in pijn, stijfheid en tintelingen in nek, schouders, armen en/ of vingers.

Maand 7: Vanaf de dertigste week in je zwangerschap is tillen van meer dan 5 kg maar vijf keer toegestaan. Je werkgever mag je daarnaast ook niet meer verplichten te hurken, knielen, bukken of al staande voetpedalen te bedienen. Vraag naar hulpmiddelen die je hiervoor kunt gebruiken, of vraag een collega iets voor je te tillen.

Maand 8: Je moet je werkgever drie weken voor je zwangerschapsverlof een melding geven. Dan voorkom je ongemakkelijke discussies en kan hij een vervanger regelen.

Maand 9: Vooral genieten van een welverdiende rust!

MEER INFORMATIE

Je kunt zelf terecht voor informatie over zwangerschap, werken en veiligheid bij:

❀ Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten verstrekt informatie over reproductietoxische stoffen en werkgebonden factoren als fysieke belasting, psychiatrische belasting en fysische factoren (warmte, lawaai of radioactieve straling).

❀ De functie van bedrijfsarts staat in Nederland bloot aan kritiek. Zo wordt de bedrijfsarts betaald door de werkgever. Vanuit het idee dat 'wie betaalt, bepaalt' wordt de objectiviteit wel eens in twijfel getrokken. Maar niets is minder waar. De bedrijfsarts is er voor veiligheid en gezondheid van beide partijen.

❀ De veiligheidsfunctionaris ziet toe op de naleving van protocollen, procedures en richtlijnen met betrekking tot veiligheid.

❀ Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid streeft naar een samenleving waarin duurzaam, eerlijk, gezond en veilig gewerkt wordt.

❀ Brochure 'Alles over zwangerschap en werk' gratis te downloaden via arbobondgenoten.nl